मराठी साहित्याच्या हलक्या फुलक्या कथा, वैचारिक लेख आणि धार्मिक अध्यात्मिक साहित्य !
नवीनतम कथा
कार्यकुशल
दृढनिश्चयी विक्रम पुन्हा त्या झाडाकडे गेला, झाडावरून प्रेत उतरवून ते आपल्या खांद्यांवर लादून नेहमीप्रमाणे मौन धारण करून तो स्मशानाकडे निघाला. तेव्ह...
सहिष्णुता
विक्रमार्कने आपला हट्ट सोडला नाही. तो पुन्हा झाडाजवळ गेला, प्रेत खांद्यावर काढून घेतले व नेहमीप्रमाणे काही बोलल्याशिवाय स्मशानाच्या दिशेने चालू लाग...
देवनाथच्या दिव्य शक्ती
निश्चयाचा पक्का विक्रमार्क पुन्हा झाडाजवळ गेला, त्याने झाडावरुन शव खाली उतरवले आणि आपल्या खांद्यावर घेतले. नेहमीप्रमाणे त्याने स्मशानाची वाट धरली. ...
दगडाचे महात्म्य
दगडाचे महात्म्य एका म्हातारीने मरणसमयी आपल्या दोघां नातवांना बोलावून सांगितले की, "बाळांनो ! माझ्याकडे सोन्या, चांदी, हिरे, माणिक्ये काही नाही. स्...
पळालेला चोर
बाहेरच्या दाराची कडी वाजलेली ऐकताच रमाने स्वयंपाकघरातून धावत येऊन दार उघडले. तोपर्यंत चांगला काळोख पडला होता. बाहेरचा माणूस तिला ढकलून आत शिरला आणि त...
मनातले गुपित
विक्रमादित्याने आपला हट्ट सोडला नाही, तो झाडाजवळ गेला, प्रेत खांद्यांवर काढून घेतले आणि नेहमीप्रमाणे मौन होऊन स्मशानाच्या दिशेने निघाला. तेव्हा प्रेता...
वाटण्या
मीनाक्षी आपल्या दोघा भावांच्या पाठीवर जन्मली. म्हणून दोघे भाऊ तिचे सर्व लाड पुरवीत. तिचे लग्नाचे वय झाले तेव्हा दोघां भावांनी योग्य स्थळाचा शोध सुरू क...
नाचणारा अस्थिपंजर
विक्रमाने आपला हट्ट सोडला नाही. तो पुन्हा त्या झाडाकडे गेला, प्रेत काढून खांद्यावर टाकले आणि स्मशानाकडे निघाला. चार पावले टाकली नाहीत तोच प्रेतातील वे...
अभिराम मत्स्यकन्या
विक्रमाने हट्ट सोडला नाही. तो झाडाजवळ गेला. प्रेत खांद्याने टाकले व नेहमीप्रमाणे मौनपणे स्मशानाकडे निघाला. तेव्हा प्रेतात बसलेला वेताळ बोलू लागला— "रा...
खडतर व्रत
एक राजा होता व एक राणी होती. त्यांना बारा मुले होती. पण एक देखील मुलगी नव्हती म्हणून राणीला तिचीच उणीव भासे. नाहीतर मुलगा होत नाही म्हणून लोक व्रते अन...
हरपलेलें अमरत्व
विक्रमाकानें हट्ट सोडला नाहीं. तो पुन्हा झाडाजवळ गेला. झाडावरचें प्रेत काढून तें खांद्यावर टाकलं व स्मशानाच्या दिशेनें चालू लागला. तेव्हां प्रेतांत बस...
अतिशहाणा
सोमनाथला वाटे, की आपला मुलगा सुनन्द हा मोठा बुद्धिमान मुलगा आहे. त्याने सुनन्दला शिक्षण द्यावे म्हणून शहरात नेले आणि निर्मलानन्द नावाच्या गुरूंकडे ठेव...
कीर्तिचंद्रिकेचा निर्णय
राजा विक्रम दृढनिश्चयी होता. तो पुन्हा झाडाकडे गेला. फांदीवर लटकणारे प्रेत उतरवून त्याने आपल्या खांद्यावर टाकले आणि नेहमीप्रमाणे गुपचुप स्मशानाच्या दि...
वराची निवड
चंदन देशाचा राजा विक्रम याला मुलगा नव्हता. केवळ एक मुलगीच काय ती होती. तिचे नाव होते श्रीलेखा. एकुलती एक असल्यामुळे तिचे खूप लाड केले गेले. वयात आली त...
रोगी आणि वैद्य
दिवाकर नावाचा एका श्रीमंत माणूस एकदा अचानक आजारी पडला. एका वैद्याच्या औषधाने तो बरा झाला. यानंतर वैद्य त्याला म्हणाला- "हे पहा, तुमचा रोग असाध्य आहे. ...
नोकरीच्या शोधात
धनगुप्त श्रीपुरमधील एक प्रसिद्ध जव्हेरी होता. त्याच्या दुकानाचे व्यापाराबद्दलचे हिशोब लिहिण्याचे काम श्रीधर नावाचा एक तरुण करीत असे. श्रीधर प्रामाणिक ...
लायकीची परीक्षा
कलिंगदेशच्या वृद्ध मंत्र्याच्या आकस्मिक मृत्यूमुळे राजा कीर्तिवर्धनसमोर कठीण समस्या उभी राहिली. कलिंग हा केवळ विशाल देश होता एवढेच नव्हे, तर तो एक सुस...
मागसलेला विद्यार्थी
परब्रह्मस्वामी सकलशास्त्रात पारंगत होते. दरवर्षी काही विद्यार्थ्यांना ते शिकवत असत, पण कोणत्याही शिष्याला एक वर्षापेक्षा अधिक ते आपल्याजवळ ठेवत नसत. ...
दगडांच्या ढिगावरचा कंदील
जमीनदार केतनवर्मा काही जरुरी कामासाठी हेलापुरीहून विशालनगरकडे जात होता. मध्यरात्रीची वेळ असली, तरी आपले समाजातले उच्च स्थान तो विसरू शकत नव्हता. म्हणू...
बुटकी राक्षसी
शकुंतलाची सावत्र आई तिला रागावत अन् मारत असे. पाहून एखाद्याचे डोळे दिपावेत, इतकी शकुंतला सुरेख होती रूपाने. पण तिच्या दोघी सावत्र बहिणी अत्यंत कुरूप ह...
राधेश्यामचा हृदयविकार
राधेश्यामचा हृदयविकार रामनगर जमीनदाराच्या दरबारात राधेश्याम नावाचा एक पंडित होता. दरबाराच्या कविगणांच्या चुका शोधून काढणे हे त्याचे काम होते. जमीनदार...
योग्याचा महिमा
प्राचीन काळी सिंहपुरी नगरीत एक योगी राहत असे. त्याच्याबरोबर अनेक शिष्यगण असत. तो योगी मधून मधून राजाकडे जाई आणि धर्म व नीती संबंधाने उपदेश करून राजाच्...
डोळे उघडले
एका गावी शंकरराव नावाचा एक फार खादाड मनुष्य होता. घरात एखादे चांगले पक्वान्न झाले असेल तर तो एकटा 'ओ' येईपर्यंत खाई. घरातल्या इतर कोणाला खाऊ देत नसे, ...
भुतांनी दिली कमाई
श्री हनुमान प्रसन्न एका लहानशा खेडगावात एक गरीब कुटुंब राहत असे. ते कातड्याच्या बाहुल्यांचा नाच पडद्यावर दाखवून त्यावर आपला उदरनिर्वाह चालवी. तोच त्या...
मुसीबत दानपत्र
एकदा गोवळकोंड्याचा नवाब शिकारीला गेला असतां एका हरणाचा पाठलाग करीत दाट अरण्यात पोहचला. त्याचे सर्व अनुयायी मागे राहून गेले. दुपारची वेळ होती. ऊन कडक ...
लल्लूची हुशारी
लक्ष्मीपुरातल्या भूस्वामीच्यांकडे लल्लू नावाचा एक माणूस शेतीकाम, व शहरात जाऊन घरासाठी लागणारे सर्व सामान बाजारातून आणण्याचे काम करीत होता. गावकरी म्ह...
विश्वासपात्र नोकर
एका गावी रामू व सोमू नावाचे दोघे मित्र राहत असत. दोघे गरीब होते. लहान मोठी कामे करून ते आपला उदर निर्वाह चालवीत. एकदा दोघे शेजारच्या एका श्रीमंत शेतक...
धोक्यात जीव
उद्वूट नावाच्या देशात घोड्यांच्या चोऱ्या फार होत. म्हणून त्या देशाच्या राजाने घोड्याची चोरी करणाऱ्याला फाशीची शिक्षा देण्याचा कायदा केला. त्या गावच्य...
दूषित बुद्धीचा परिणामही दूषित
करटकशास्त्री सर्पदंश उतरवणारे एक मांत्रिक होते. दमनकशास्त्री अर्धांगवायू बरा करणारे एक थोर वैद्य होते. परंतु दोघेही संकुचित बुद्धीचे होते. आपापल्या वि...
सैपाकी
पालीच्या बाजारात गोपू व रघू हे बालमित्र कित्येक दिवसांनी परस्परांना अचानक भेटले. लग्न झाल्यानंतर दोघे निरनिराळ्या गावात राहू लागले होते. गोपू व्यापार ...
गुंडप्पाचा गर्वभंग
फार पूर्वी जत संस्थानाच्या दरबारात गुंडप्पा नावाचा एक पहेलवान होता. त्याचा आहार पाचसहा जणांना पुरेल एवढा होता. त्याचे पिळदार अंग पाहून त्याच्याशी थट्ट...
अर्धा आणा
एका गावात रतन नावाचा एक गरीब माणूस राहत होता. त्याची अदम्य इच्छा होती की, आपण खूप कमाई करून एक शेतकरी बनावं; इतर शेतकऱ्यांप्रमाणेच आपलं सामान घेऊन बाज...
तोट्यातला फायदा
मंगा शहरातली अन् शेखर खेड्यातला. दोघांचं लग्न झालं. शिक्षणानंतर शेखर नोकरी शोधायला लागला. वडील अचानक वारल्यामुळे गावात परत येऊन तो कौटुंबिक जबाबदाऱ्या...
आरोग्याची गुरुकिल्ली
गुरुनाथला पडसं झालं. गळा जड होऊन आवाजही नीट निघत नव्हता. पुन्हा-पुन्हा नाक शिंकावं लागत होतं. अन् डोळे पुसावे लागत होते. डोही दुःखात होते. त्यामुळे कप...
तोट्यातला फायदा
मंगा शहरातली अन् शेखर खेड्यातला. दोघांचं लग्न झालं. शिक्षणानंतर शेखर नोकरी शोधायला लागला. वडील अचानक वारल्यामुळे गावात परत येऊन तो कौटुंबिक जबाबदाऱ्या...
गोपाळपूरचा जमीनदार
गोपाळपूरचा जमीनदार रत्नाकर एकदा आपल्या शेताची पाहणी करायला गेला. रामजी नावाचा एक शेतकरी ते शेत खंडावर करीत असे. त्या शेतातले पीक रामजी आपल्या घरातच को...
विचित्रपुरी
मंदगिरी नावाच्या गावी गोपू नावाचा एक तरुण युवक राहत असे. त्याला त्याची आजी त्याच्या लहानपणी एक गोष्ट सांगत असे. म्हणे त्या गावाच्या पश्चिमेला विचित्रप...
बुद्धिमान पत्नी
केशवगुप्त नावाचा व्यापारी जेव्हा असाध्य रोगाने आजारी पडला व त्या आजारातून त्याच्या उठण्याची चिन्हे दिसली नाहीत, तेव्हा त्याच्या बरोबरीच्या कर्मचाऱ्यां...
नारळ चोरणारा चोर
एका गावात जुगल किशोर नावाचा एक शेतकरी राहत होता. त्याने एका मगन नावाच्या तरुण मुलाला माळघ्याच्या कामाकरिता महिना ४ रु. पगार ठरवून आपल्या जागेत एक बाग ...
अजामिल
प्राचीनकाळात कन्याकुब्ज नगरात अजामिल नावाचा एक ब्राह्मण राहत होता. लहानपणी तो खूप चरित्रवान व सदाचारी होता. तारुण्यात पदार्पण केल्यानंतर तो एके दिवशी ...
सहानुभूति
चैतन्यने आपले शिक्षण पूर्ण होताक्षणीच कोणतेही कष्ट न घेता शहरात एक चांगली नोकरी प्राप्त केली. तो एक भाड्याची गाडी करून ऑफिसमध्ये जा-ये करू लागला. म्ह...
स्त्रीला जे पाहिजे
शारदा एक विधवा बाई होती. ती कंजूष व लोभी होती. तिचा मुलगा सदाशिव. त्याचे नुकतेच लग्न झाले होते. या लग्नात तिने वधूपक्षाकडून इतका हुंडा घेतला की व्याह्...
सदाचरणी
सीताराम एक दिवशी संध्याकाळी हिंडायला कालव्याच्या काठाकाठाने निघाला. काळोख पडू लागल्यावर परत निघाला. वाटेत एक अमराई होती. तीतून दोन चोरांनी बाहेर येऊन ...
निरुपयोगी वस्तू
मणिपूर येथे रामूशेट खोबरेल तेलाचे व्यापारी होते. घाण्याचे तेल काढायला कोरडे खोबरे लागते. परंतु ते पुरेसे मिळत नव्हते. म्हणून रामूशेट नारळ विकत घेऊन त्...
खरे मोठेपण
श्रवणानंद नावाचे एक श्रीमंत गृहस्थ होते. त्यांना वाडवडिलांजित मोठी इस्टेट मिळाली होती. तिचा पूर्ण उपभोग करून घेत व वाचनात सर्व काळ घालवीत ते आपल्या खे...
हुंड्यासाठी आसवे
सोनूशेट नामक व्यापाऱ्याला चार मुले होते. म्हणून सर्व त्याला भाग्यवान मानत. सोनूशेटला पण तसेच वाटत असे. एक श्रीमंत माणूस सोनूशेटकडे येऊन म्हणाला— "मी ...
बुद्धिमान बुड्ढा
ग्रीस देशात एक बुड्ढा अन् त्याची बायको रहात असत. एके दिवशी बुड्ढा आपल्या बायकोला म्हणाला, "अग, मला पैशांची फार गरज आहे. तू बाजारात जाऊन आपली गाय विकून...
राक्षसाचा विवाह
पूर्वी कोसल राज्याच्या राजधानीत भैरवशास्त्री नावाचा एक वाक्पटू राहत असे. त्याचे वाक्चातुर्य सर्वांनाच आकर्षित करून घेई. फारसा शिकू शकला नाही, तरी तो आ...
विचित्र स्वप्न
शिव हा पंचवीस वर्षाचा एक अशिक्षित तरुण होता. माणसांपेक्षाही जास्त प्रेम तो प्राण्यांवर करत असे. तो कोकरांना मांडीवर घेऊन त्यांचा प्रेमाने मुका घेत असे...
मृत्यूच्या दरीच्या शोधात (नागालँडची लोककथा)
मणिपूरची राजकन्या मधुवंती ही एक रूपवती राजकुमारी होती. साहजिकच, तिचे पाणिग्रहण करायला अनेक तरुण उत्सुक होते. पण काही ना काही कारण सांगून ती प्रत्येकाल...
प्रोत्साहन - पारितोषिक
कुसुमपूर गावात दरवर्षी चित्रकला स्पर्धा होत असत. देशातले अनेक चित्रकार या स्पर्धेत भाग घेत. विजेत्यांना मूल्यवान पारितोषिके दिली जात. प्रत्येकाला वाटे...
सद्बुद्धीची गोळी
चतुर, विदुर, व प्रवर या नावांचे तिघे भाऊ होते. पित्याच्या मृत्यूनंतर आपल्या विशाल घराचे तीन भाग करून ते आपले आयुष्य कंठू लागले. दिवस जात राहिले पण या ...
उतावळेपणा आणि सावकाशी
गंधार आपले प्रत्येक काम सफलतापूर्वक करी. परंतु त्याचा शेजारी रमानाथ याच्या कामात मात्र काही ना काही चूक होईच; त्यामुळे तो बिचारा नेहमी निराश असे. एकद...
भूषणची पेटी
भूपालपूर गावात व्याज घेऊन पैसे उधार देणाऱ्या भूषणला ओळखत नाही अशी एकही व्यक्ती नव्हती. शेती, तसेच छोटा मोठा व्यापार करून आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह क...
सहावा चोर
उज्जैन राज्यातली ही एक जुनी गोष्ट आहे. राज्यभर चोरांचा सुळसुळाट वाढला होता. राजाच्या शिपायांनी चोरांना पकडण्याची शिकस्त केली. पण सर्व प्रयत्न अयशस्वी ...
योग्याचा महिमा
प्राचीन काळी सिंहपुरी नगरीत एक योगी रहात असे. त्याच्याबरोबर अनेक शिष्यपण असत. तो योगी मधून मधून राजाकडे जाई आणि धर्म व नीति संबंधाने उपदेश करून राजाच्...
अघटित अनपेक्षित: प्रामाणिक मुंगूस
देवशर्मा नावाच्या एका गरीब ब्राह्मणाला पुष्कळ उशिरा एक मुलगा झाला. मुलाचे तोंड पाहिल्याबरोबर त्या जोडप्याला परमानंद झाला. सर्वांना चंदन लावलं तरी त्या...
कुचकामाचा मंत्री
एका मूर्ख राजाच्या दरबारात दोन मंत्री होते. त्यांच्यातला रंजन हा समजूतदार व शहाणा होता व भंजन हा महामूर्ख होता. भंजन त्याच्या सारखाच मूर्ख होता म्हणून...
नुसता गोंधळ
विद्यावती आळशी नव्हती, परंतु तिला कोणतेही काम करावयाचे झाले की ती गोंधळून जाई. तिला वाटे की तिला एक डोंगरच उचलावा लागणार आहे. तिचा नवरा राजाच्या पदरी...
विधिलिखित घडलेच नाही!
मणिपूरचा राजा चंद्रसेन याचा ज्योतिषशास्त्रावर फार विश्वास होता. त्याने शेजारच्या राज्यावर स्वारी करायचे ठरवून ज्योतिषाला भविष्य वर्तवण्यास सांगितले. ...
अन्याय आणि दुर्दैव
गोपाळ नावाचा एक माणूस देशाटन करीत निघाला. फिरत-फिरत तो विजयपुरी या राज्यात आला. तिथे बलवंतवर्मा नावाचा राजा राज्य करीत होता. एका गावी जात असताना काही ...
फरारी नवरा, लक्ष्मीसारखी बायको
भल्या पहाटे उठून, घागर घेऊन, राधा पाणी आणण्यासाठी गावाबाहेर असलेल्या मळ्यातील विहिरीवर निघाली. अंधार असला तरी सरावाच्या पायऱ्या उतरून राधेने घागर भरली...
देवाचा धर्म
प्राचीन काळी काशी येथे एक राजा राज्य करीत असे. त्याच्या पट्टराणीला दोन मुलगे झाले. राजाने त्यांची नावे अनुक्रमे महिंसास व चंद्रकुमार अशी ठेवली. महिंसा...
कविची राजशिष्टाई
कांचनबर्मा कांचनपूरचा राजा होता. तो कोणत्याही परिस्थितीत प्रजेला त्रास होऊ देत नसे. प्रजेचा तो फार आवडता होता. राजाने विचारपूर्वक वेगवेगळ्या सुधारणा क...
बिंदुसाराची चित्रकला
बिंदुसारचा जन्म एका गरीब कुटुंबात झाला. श्रीमंत व्हावे अशी त्याची खूप इच्छा होती. त्यासाठी करून त्याने दिवसरात्र काबाडकष्ट करून त्याने बरीच संपत्तीही ...
शिक्षेतून सुटका नव्हती
जेव्हा हेमचंद्र हेलापुरीचा राज्यकर्ता होता, तेव्हा देवाच्या मूर्तीपुढे नतमस्तक असलेला भक्त किंवा पूजेत मग्न असलेल्या अर्चकाला कैद करायचे नाही असा दंडक...
देवनाथच्या दिव्य शक्ती
निश्चयाचा पक्का विक्रमार्क पुन्हा झाडाजवळ गेला, त्याने झाडावरून शव खाली उतरवले आणि आपल्या खांद्यावर घेतले. नेहमीप्रमाणे त्याने स्मशानाची वाट धरली. तेव...
सुवर्ण कमळाचे रहस्य
एका राज्यात एक राजा राज्य करत होता. त्याला बागांची खूप आवड होती. त्याच्या राजवाड्यात एक अतिशय सुंदर बाग होती, जिथे त्याने जगभरातील दुर्मिळ फुले लावली ...
शिक्षेतून सुटका नव्हती
जेव्हा हेमचंद्र हेलापुरीचा राज्यकर्ता होता, तेव्हा देवाच्या मूर्तीपुढे नतमस्तक असलेला भक्त किंवा पूजेत मग्न असलेल्या अर्चकाला कैद करायचे नाही असा दंडक...
बेताळ कथा: देवनाथच्या दिव्य शक्ती
निश्चयाचा पक्का विक्रमार्क पुन्हा झाडाजवळ गेला, त्याने झाडावरून शव खाली उतरवले आणि आपल्या खांद्यावर घेतले. नेहमीप्रमाणे त्याने स्मशानाची वाट धरली. तेव...
राक्षसाचे दुकान
फार प्राचीनकाळी राक्षस राज्यात धर्मनन्दन नावाचा एक राक्षस रहात असे. त्याला राक्षसांची वर्तणूक मुळीच आवडत नसे. उलट त्यांच्यात मोठे मानले जाणारे लोक त्य...
धान्दरटपणामुळे
सोमशास्त्री भिक्षुक होता. पौरोहित्य हा त्याचा धंदा. बारीक-सारीक गोष्टींनी तो घाबरून जाई आणि धान्दरटपणा करी. सवयच झाली होती त्याला तशी. शेजारच्या गावी...
अनुपस्थितीत
सीतारामची अरुणा ही एकुलती एक मुलगी. खूप सुस्वभावी अन् सुंदर होती ती. जवळच्या गावच्या वीरदासकडून बातमी मिळाली की, आपला मुलगा जयंत याच्यासाठी त्याला अरु...
माशांची शिकार
चांद काही कामासाठी शहराकडे निघाला होता. वाटेत तलावाच्या किनारी त्याला काही विचित्र दृश्य दिसलं. दोन माणसं हातात आरसे घेऊन उभी होती. त्यांनी आरसे अशा प...
वीरचे साहस
आपल्याच गावातील एक मुलगी गौरीवर वीरचे प्रेम होतं. तिच्याशी लग्न करायची त्याची इच्छा होती. पण गौरीच्या मनात एका हिऱ्याच्या हाराची लालसा होती. तो खरेदी ...
स्वावलंबन
एका गावात रामशर्मा आणि सोमगुप्त नावाचे दोन मित्र रहात होते. दोघेही गरीब होते. एक दिवस दोघांनी ठरवले की पैसा मिळवण्यासाठी आपण गांव सोडून कुठेतरी जाऊं. ...
नीतिमान्
काशीराजा ब्रम्हदत्त याचा पुत्र म्हणून बोधिसत्त्वांनी जन्म घेतला. ब्रम्हदत्ताने त्यांचे नांव शीलवान ठेवले. शीलवानने राजाला उचित अशा विद्यांचे शिक्षण घ...
सगळीच लबाडी
हेलापुरीत राहणारा माधव हा सामान्य परिस्थितीतला होता, पण त्याच्या पत्नीला, नीरजाला मात्र नटून थटून राहण्याची व थाटमाट करण्याची दांडगी हौस होती. नीरजाच...
राजा धडा शिकला
(देशोविदेशी दंतकथा : कोरिया) त्याचं असं झालं की राजाला दोन मुलगे होते. दुसरा राजपुत्र त्याच्या निपुत्रिक मामाच्या मांडीवर दत्तक गेला होता, पण दहा वर्...
बाभूळ तलावांतली हडळ
कमला सासरी आल्यानंतर आठवडा पूर्ण व्हायच्या अगोदरच तिच्या लक्षात आले की तिचा नवरा रमेश एक नंबरचा आळशी आहे. शेतीवाडीचे सगळे काम तिचे साठ वर्षांचे माधव स...
लल्लूची हुशारी
लक्ष्मीपुरातल्या भूस्वामीच्याकडे लल्लू नावाचा एक माणूस शेतीकाम व शहरात जाऊन घरासाठी लागणारे सर्व सामान बाजारातून आणण्याचे काम करीत होता. गावकऱ्यांचे म...
समोरच्या रखमाबाई
चंपक देशाच्या हद्दीला लागून शिवपूर नावाच्या गावी रामजी नावाचा एक शेतकरी रहात असे. त्याला लखूजी नावाचा धाकटा भाऊ व शांता नावाची एक बहीण होती. रामजीच्या...
भांडणे मिटली
गौरी व गणपती दोघांनी ज्या दिवशी संसार थाटला त्या दिवसापासूनच दोघांची परस्परांशी भांडणे सुरू झाली. भांडणाला कारणे तशी फार मोठी नव्हती. आज भाजी कोणती कर...
किल्ल्यातली कुत्री
ब्रह्मदत्त काशी येथे राज्य करीत असता बोधिसत्व काशीजवळच्या स्मशानात एका कुत्र्याच्या जातीत जन्म घेऊन व कुत्र्यांचा सरदार म्हणून रहात होते. एके दिवशी र...
जावयाचा प्रताप
फार पूर्वी रामशास्त्री नावाच्या एका गरीब ब्राह्मणाला चार मुली होत्या. रामशास्त्र्याने चारही मुलींची लग्ने करून दिली आणि मुली सासरी नांदू लागल्या. परंत...
खरे शिक्षण
फार प्राचीन काळची गोष्ट आहे. ज्ञानप्रिय नावाचा एक तरुण बालपणीच काशीला गेला व गुरूची सेवा करून व सर्व विद्या शिकून पारंगत झाला. म्हणून सर्व त्याच्या वि...
डोळे उघडले
सासर पाऊल टाकतांच रमाला वाटलं की तिची सासू तिच्याकडून घरातली सर्व कामे कंबर मोडेपर्यंत करून घेणार. परंतु रमाची सासू स्वभावाने गरीब होती. ती रमाला तिच्...
खरे शिक्षण
फार प्राचीन काळची गोष्ट आहे. ज्ञानप्रिय नावाचा एक तरुण बालपणीच काशीला गेला व गुरूची सेवा करून व सर्व विद्या शिकून पारंगत झाला. म्हणून सर्व त्याच्या वि...
रंगनाथाचे लग्न
रंगनाथाला पंचविसावे वर्ष लागले, तरी तो कोणतेही काम जबाबदारी घेऊन करण्यालायक नव्हता. बापाने त्याला लाडात वाढविले होते. विद्याभ्यासातही तो बेताचाच होता....
बाटलीत भूत
अशोकपूर हे एक श्रीमंत खेडे गाव होते. तेथे भातशेती होती. गावाच्या परिसरात खूप फळझाडे होती. गावकरी मेहनती होते. त्यांना देवाच्या कृपेने कोणत्याही गोष्टी...
न्यायनिवाडा
विशाल देशाचा राजा शतानन याला आपल्या राज्यात न्यायनिवाड्यात कोणत्याही प्रकारे गडबड होता कामा नये व हंसासारखा पाण्याचे पाणी आणि दुधाचे दूध दर्शविणारा शु...
अंधत्वाची फिकीर
विक्रमादित्याने आपला हट्ट सोडला नाही. तो झाडाजवळ गेला, प्रेत खांद्यावर काढून घेतले आणि नेहमीप्रमाणे मौन होऊन पुन्हा स्मशानाच्या दिशेने चालू लागला. तेव...
दोन चोर
भवानीपूरवर राजा चित्रसेन राज्य करत होता. त्या काळात राज्यात रूपम नावाचा एक चोर होता. राजधानीतल्या अनेक घरी त्याने लुटालूट केली होती. पहारेकऱ्यांची नजर...
कंकणाची भेट
मल्यावती नगरीत यात्रेकरूंसाठी एक मोठी धर्मशाळा होती. राजधानीत येणाऱ्या यात्रेकरूंनी ही धर्मशाळा नेहमी भरलेली असे. या धर्मशाळेत दूरच्या एका गावावरून आल...
स्वप्न सुंदरी
हट्टी विक्रमादित्य पुन्हा झाडाजवळ गेला, झाडाच्या फांदीला लटकणारे प्रेत त्याने आपल्या खांद्यावर टाकले आणि नेहमीप्रमाणे शांतपणे स्मशानाच्या वाटेने चालू ...
तांब्याचे कडे
सीतापूर गावात श्रीमुख नावाचा एक विद्वान गृहस्थ रहात असे. निस्वार्थ सेवाभावने तो अनेक विद्यार्थ्यांना विद्यादान करत असे. स्वतःसाठी तो कधीच कोणासमोर हात...
स्थल महात्म्य
चंद्रहास नावाच्या एका मुलाच्या मनात राजा व्हावे अशी महत्त्वाकांक्षा बालपणीच निर्माण झाली. त्यासाठी त्याने कसून विद्याभ्यास सुरू केला. त्याचबरोबर राजाल...
भृगू ऋषी
‘भृगु’ या शब्दाचा अर्थ ‘प्रकाशित करणे’ असा आहे. भृगु हे अग्नीचे एक नाव असावे असे काही विद्वानांचे मत आहे. भृगु वंश हा वेदकाळातील अत्यंत प्राचीन वंश आह...
प्रेमाची किंमत
मगध राज्याच्या गादीवर चंद्रसेन नावाचा राजा बसताच त्याचे सहाध्यायी चौघे मित्र त्याच्याकडे, राजा काही मदत करील या आशेने आले. राजाने त्यांना विचारले— "त...
दूषित बुद्धीचा परिणामही दूषित
करटकशास्त्री सर्पदंश उतरविणारे एक मांत्रिक होते. दमनकशास्त्री अर्धांगवायू बरा करणारे एक थोर वैद्य होते. परंतु दोघेही संकुचित बुद्धीचे होते. आपापल्या व...
स्वयंपाकी
पालीच्या बाजारात गोपू व रघू हे बालमित्र कित्येक दिवसांनी परस्परांना अचानक भेटले. लग्न झाल्यानंतर दोघे निरनिराळ्या गावात राहू लागले होते. गोपू व्यापार ...
जडभरत
भरत नावाचा एक राजा वृद्ध झाल्यावर आपले राज्य मुलांवर सोपवून संन्यस्त जीवन व्यतीत करण्यासाठी वनात निघून गेला. एके दिवशी स्नान करताना त्याने एक मृगशावक ...
राजा लिअर
एकदा लिअर नावाचा राजा ब्रिटनवर राज्य करीत असे. त्याला तीन मुली होत्या. मोठी मुलगी गानेरिल अल्बनीच्या संस्थानिकाला दिली होती. दुसरी रीगन कॉर्नवालच्या स...
सोन्याच्या तीन मोहरा
ग्रीस (युनान) मधल्या एका गावात यानिस नावाचा एक गरीब माणूस राहत होता. तो सकाळ-संध्याकाळ खूप कष्ट करत असे, तरीसुद्धा तो आपल्या बायको-मुलांना पुरेसे अन्न...
सीता आणि नदी - रस्किन बाँड
एक मोठी नदी होती. डोंगरातून उगम पावलेली, सागराला जाऊन मिळणारी. त्या नदीत एक छोटंसं बेट होतं. नदी त्या बेटाच्या चहूबाजूंनी वाहात असे. काही ठिकाणी त्याच...
प्रद्युम्नाची गोष्ट
जटासुराच्या मुलाचे नाव शंबरासुर असे होते. आकाशवाणी झाली की, कृष्ण व रुक्मिणीच्या मुलाच्या हस्ते शंबरासुराला मृत्यू येईल. ते ऐकून शंबर काकरूप धारण करून...
हरवलेले धान्य
एका गांवात हयग्रीव नावाचा एक गृहस्थ राहत असे. एक तर तो गरीब होता आणि त्यात तो नेहमी आजारी असे. उदरनिर्वाह करणे त्याला अशक्य वाटू लागले. आपल्या बायका-म...
परोपकारी गोपाळ
एकदा गोपाळ आपल्या सासुरवाडीला गेला. तिथे त्याची थोडी जमीन होती. जमिनीचे उत्पन्न सुमारे तीनशे रुपये येईल ते शेतकऱ्याकडून वसूल करून तो आपल्या गांवीं निघ...
चिमणी व कावळा
चिमणीला सापडले मोती आणि कावळ्याला सापडला हरभरा. कावळ्याने हरभरा खाल्ला आणि चिमणीला म्हणाला, "चिमणी, तुझे मोती बघू दे." चिमणीने मोती दिले आणि कावळा ते ...
उंदराची भाकडकथा
एक होता उंदीर. धावता धावता त्याच्या शेपटीत काटा शिरला. तो सुताराकडे गेला आणि म्हणाला, "सुतारदादा, काटा काढ." सुतार म्हणाला, "शेपूट तुटली तर?" उंदीर म्...
एका उवाची गोष्ट
एक होती ऊ. ती गंगेवर अंग धुवायला गेली, पण तिथे तिचे पोट फुटले आणि त्यातून रक्ताचा ओघळ लागला. त्यामुळे गंगेचे पाणी लाल झाले. इतक्यात एक गाय तिथे पाणी प...
खडका कोथिंबिरीची गोष्ट
एक राजा होता. त्याला दोन बायका होत्या. पहिल्या बायकोला दोन मुले होती—एक मुलगा आणि एक मुलगी. दुसऱ्या बायकोला मूलबाळ काही नव्हते. बऱ्याच वर्षांनी राजाची...
मोठा आधार
सिंहाचल नावाच्या एका खेडेगावात रघुनाथ नावाचा एक गरीब माणूस रहात असे. तो शेजारच्या शहरात एका दुकानात हिशेब लिहायचे काम करी. त्याबद्दल त्याला दरमहा दोनश...
उतावीळपणाचे काम
बसरा शहरात अब्दुल रजाक नावाचा एक व्यापारी रहात असे. त्याला दोन जुळी मुले होती. एकदा तो व्यापारा निमित्त जहाजात प्रवास करीत निघाला आणि एका बेटावर येऊन ...
खोट्यावर खोटे
माधवपूरच्या जमिनदारांकडे गोविंद नावाचा काम करणारा एक मुलगा होता. त्याचा बाप जमिनदाराकडे नोकरी करीत असतां गोविंदच्या लहानपणीच वारला. त्याला त्याच्या आई...
अंड्यांचा व्यापार
गीतापूरची अंडी फार प्रसिद्ध होती. त्या गावचे शेतकरी शेतकामाबरोबर कोंबड्या पाळीत आणि जोडधंदा म्हणून हा गावरान कोंबड्यांचा धंदा करीत. त्यांना त्यातून चा...
सर्वोत्तम परिपूर्ण
होजा नासिरुद्दीन मित्राबरोबर कॉफी पीत बसला होता. तेवढ्यात अजून एक मित्र आला आणि मोठ्या आनंदात त्याला सलाम केला व म्हणाला, "पुढल्या आठवड्यात मी लग्न कर...
कुंभची निद्रा
शाम आणि रुक्मिणी हे पती-पत्नी एका गावात राहत होते. खूप वर्षांनी त्यांना एक मुलगा झाला. पण आश्चर्याची गोष्ट अशी होती की मुलाने डोळे उघडले नाहीत की तो ज...
कृतघ्न प्राणी
एकदा एक शिकारी जंगलात शिकारीला गेला होता. एका जागी त्याला खड्ड्यातून निरनिराळ्या प्रकारचे आवाज ऐकू आले. शिकाऱ्याने खड्ड्यात डोकावून पाहिले. "दादा! आम...
स्वेच्छा वृत्ती
एका गावी दोन फुटक्या नशिबाचे व्यक्ती राहत असत. त्या दोघांवर निरनिराळ्या प्रकारचे प्रसंग येऊन गेले. त्यांना कधी कोणाकडून मदत म्हणून मिळाली नाही. म्हणून...
अनमोल उपदेश
एकदा एक शेतकरी शहरात जात होता. वाटेत एक व्यापारी आणि एक शिक्षक त्याला भेटले. तिघेही परस्परांशी बोलत पायी पुढे निघाले. चालत असता दुपार झाली. तिघांनाही ...
राक्षसी माळरान
मणिपूरच्या राज्यावर फार मोठा प्रदेश ओसाड किंवा पडित भूमीचा होता. त्याला 'राक्षसी माळरान' म्हणत. त्या माळरानात एक मोठे विवर होते. त्या विवरात एक राक्षस...
पितृभक्ती
चीन देशात टाँग नावाचा एक गरीब तरुण युवक राहात असे. त्याची आई त्याच्या लहानपणीच वारली. त्याला एकोणिसावे वर्ष लागले तेव्हा त्या मुलाचा बाप वारला. त्याच्...
धोक्यात जीव
उद्धट नावाच्या देशात घोड्यांच्या चोऱ्या फार होत. म्हणून त्या देशाच्या राजाने घोड्याची चोरी करणाऱ्याला फाशीची शिक्षा देण्याचा कायदा केला. त्या गावच्या...
मानव जन्म
ब्रह्मदत्त काशी येथे राज्य करीत असताना बोधिसत्व मगध राज्यात एक गरीब दरिद्री म्हणून जन्मले आणि मगध राजाच्या पदरी नोकरी करू लागले. मगध आणि अंग देशाच्या ...
वस्ताद बायको (मराठी कथा)
वस्ताद बायको (मराठी कथा) एका गावात एक कुटुंबवत्सल माणूस राहत असे. त्याने ज्या बाईशी लग्न केले होते ती मोठी वस्ताद (चलाख आणि कजाग) होती. नवरा मऊ स्वभाव...
नियमभंग करणारा
नियमभंग करणारा विंध्य पर्वताच्या प्रदेशात एका सरोवराच्या काठी एक गुरुकुल होते. मातंगस्वामी नावाचे एक विद्वान गुरु ते गुरुकुल चालवीत असत. त्यांच्या गुर...
चलाख भुते
चलाख भुते सदाशिव घाई करीत होता. तो आपल्या बायकोला म्हणाला— "अग पार्वती, जरा आटपतं घे की! गाडीवाला उशीर झाला म्हणून ओरडतो आहे!" खरं बोलायचं म्हणजे पार...
मूर्खपणा अंगाशी आला
मूर्खपणा अंगाशी आला एका खेड्यांत शंभू नावाचा एक गरीब युवक राहत होता. त्याचे कोणी सगे-सोयरे नव्हते, शिवाय स्वतःचे पोट भरण्यासाठी कामधंदा करण्याची पण त...
उदारता
अनुरूप देशाचा राजा अनंतपाळ हा वेष पालटून देशभर भ्रमण करण्यास निघाला असता त्याच्या मनात आले की जनतेचे सुख-दु:ख कसे काय आहे ते पाहून यावे. एकदा तो राजा ...
स्वप्नाचा जादू
शेखर व विठ्ठल दोघे जीवश्चकंठश्च मित्र होते. दोघे एकाच वर्गात लहानपणी शिकत होते. शिक्षण संपल्यावर शेखरला विठ्ठलपेक्षा चांगली नोकरी मिळाली. दोघे एकाच गा...
लक्ष्मीचा जय
विष्णूच्या मनात एकदा असा अहंकार झाला की तोच सर्व सृष्टीचा पालनकर्ता आहे. एकदा तो त्याची पत्नी लक्ष्मी हिला म्हणाला— "देवी! सर्व लोकपाल, दिक्पाल माझ्या...
स्फटिकाच्या डोंगरावर राजकुमारी
उत्तान देशाचा राजा स्वाभिमानी व पराक्रमी होता. युद्ध नसले म्हणजे तो शिकारीला जाई. तो भयंकर व क्रूर अशा जनावरांची शिकारच करीत असे. इतर शिकाऱ्यांसारखी ल...
अप्सरेचा वंश
मनुष्य सुरुवातीला फार कुरूप होता असे सांगतात. पण पुढे मनुष्य जातीत देखील सुंदर लोक जन्माला आले. त्याला कारण एक अप्सरा आहे. ती गोष्ट अशी: देवलोकात सुभ...
पुरें कर पुराण
विजयनगर साम्राज्याचा अधिपति श्री कृष्णदेवराय यांच्या दरबारी अष्टदिग्गज कवि होते. त्यांत तेनाली रामलिंग नावाचा एक विद्वान कवि होता. तो हजरजबाबी पण तसाच...
न्हाव्याचे नशीब उजळले!
सेवाराम हा एक गरीब न्हावी होता. गरीब म्हणण्याचे कारण की त्याला आपल्या कुटुंबाची साधी गुजराण करण्याइतकी देखील कमाई होत नव्हती. एखाद्या दिवशी डाळ, तांदू...
गोल दगडाची कहाणी
विद्यानंदस्वामी विजयपुरात आले होते. त्या दिवशी संध्याकाळी ते प्रवचन देणार होते व नागरिकांना भेटणार होते. सुरेख रीतीने सजवलेल्या मंचाच्या डाव्या बाजूला...
एका बाहुलीची गोष्ट
निश्चयाचा पक्का विक्रमार्क पुन्हा झाडाजवळ गेला, झाडावरून त्याने शव खाली उतरवून खांद्यावर घेतले आणि त्याने स्मशानाकडे जाणारा रस्ता धरला. तेव्हा शवामध्य...
चंदनाची बाहुली
चंदनाची बाहुली निश्चयाचा पक्का विक्रमार्क पुन्हा झाडाजवळ गेला, झाडावरून त्याने शव खाली उतरवून खांद्यावर घेतले आणि त्याने स्मशानाकडे जाणारा रस्ता धरला....
नित्य संतोषी
भीम व राम शेजारी होते. राम नेहमी आनंदी असे. परंतु भीम मात्र नेहमी दु:खी आणि चिंताग्रस्त असे. रामची चार एकर शेतजमीन होती. भीमाला वाटले की त्यामुळेच रा...
श्रमाचे वजन
गणू या जगात एकटा होता. तो गावातल्या लोकांकडे जे मिळेल ते काम करून ते देत त्यावर आपला उदरनिर्वाह चालवी. त्याचे लग्नाचे वय झाले. आपण लग्न करून एक गृहस्थ...
गर्वाचं घर खाली
कमलावती गावात कैलासशास्त्री नावाचा एक ज्योतिषी राहात असे. भविष्य सांगून, शिवाय ग्रहपीडेतून लोकांना मुक्त करण्यासाठी तो लोकांकडून कसल्या ना कसल्या पूजा...
अधिकार लालसा
शिव नावाच्या तरुणाने शहरात आपले उच्च शिक्षण पूर्ण केले, व तो स्वग्रामी-विजयपुरीला परत आला. शिवचे वडील त्याच्या लहानपणीच वारल्यामुळे आईनेच त्याला वाढवल...
नारायण आणि नारळ
बलभद्र नावाच्या तरुणाचे गुरुकुलातले शिक्षण पूर्ण झाले आणि तो परत आपल्या गावी रहायला गेला. त्याचे वडीलही चांगले विद्वान होते. आपली शेती करता करता, ते क...
चोरांची मेजवानी
भीमशंकर नावाचा माणूस शेजारगांवी नात्यातल्या घरी लग्नाला गेला व लग्न आटोपून संध्याकाळच्या सुमारास परत निघाला. त्याला एक जंगल पार करून जावे लागले. जाते ...
उत्तम गाणारा
सिरपूरच्या राजाच्या मनांत एक दिवस अचानक एक विचार आला की, आपल्या दरबारात कवी व पंडितांबरोबर एक गायक सुद्धा असणे चांगले आहे. त्याने आपला विचार मंत्र्याप...
लांचखाऊ
एका देशात कापूस खूप पिकत असे. परदेशातले लोक पुष्कळ किंमत देऊन कापूस विकत घेत. त्यामुळे कापसाचे भाव फार वाढत गेले. तरी देशातल्या गरजा भागविण्या इतका पै...
बदललेले जोडपे
एका गावी रंगनाथ आणि रत्ना नावाचे नवरा-बायको रहात असत. त्या जोडप्याचे लहानसहान कारणावरून दररोज भांडण होत असे. रात्रंदिवस त्यांचे भांडण होई. गावातल्या क...
खरा कुरूप
जगन्नाथपुरीत जगन राहात होता. त्याला वीर व शूर असे दोन मुलगे होते. लहानपणीं उकळते पाणी तोंडावर सांडल्यामुळे वीरच्या चेहऱ्यावरची कातडी जळली होती. आता तो...
सकलानंदाचा सल्ला
खांदेड गावात दर शुक्रवारी बाजार भरत असे. त्या बाजारात चांगल्या प्रतीची गुरे खरेदी करायला दूरदूरहून लोक येत असत. शिवानंद एक शेतकरी होता. शेतीच्या कामा...
जयसिंह
श्यामसिंह हा विजयपुरीचा राजा होता. जयसिंह हा त्याचा एकुलता एक मुलगा त्याचा वारस होता. आसपासच्या अनेक लहानलहान राज्यांना श्यामसिंहाने आपल्या अंकित करून...
कमेरची सूचना
लक्ष्मणदास सिंहपुरीत राहत होता. त्याला तीन मुलगे व तीन मुली होत्या. सर्वांची लग्ने झाली होती आणि सगळेजण त्याच गावात राहत होते. लक्ष्मणदासची एक तीव्र इ...
नीला आणि दलदलीचे रहस्य
ही माझ्या जुन्या अनुभवांपैकी एक कथा आहे. गोपनीयतेसाठी मी अर्थातच नावे आणि ठिकाणे बदलली आहेत. जेव्हा मी एका मोठ्या आंतरराष्ट्रीय वन्यजीव संस्थेसाठी काम...
हिकमती भुतं
कनकपूरचा कमलाकर शहरातील कचेरीत नोकरी करत असे. त्यासाठी त्याला रोज एका जंगलातल्या वाटेनं जावं-यावं लागे. बाप लहानपणीच मरून गेल्यामुळे खूप अडचणी सोसून त...
शिल्लकेचा महिमा
कधी काळी उज्जयनी येथे कुंभीराम नावाचा एक फार गरीब मनुष्य राहत असे. तो रोज गवत कापून ते श्रीमंतांच्या घरी विकत असे. तेवढ्यावर त्याचा उदरनिर्वाह चाले. त...
भुतीणीचें बाळंतपण
एका गावी एक फार गरिबीने नडलेली बाई राहत असे. ती बुरडाचा धंदा करी व टोपल्या विणून आपला उदरनिर्वाह चालवी. एकदा ती घागर घेऊन पाण्याला निघाली असता तिला ए...
वेळेची किंमत
दीक्षित हा त्या गावातला प्रसिद्ध वैद्य होता. तो अतिशय हुशार होता. रोग्याला योग्य औषध देण्यात तो निष्णात होता असे सर्व लोक म्हणत असत. एकदा कमलशेठ नावाच...
पवित्र तीर्थ
पूर्वी कधीं धरणीपूर राज्याच्या गादीवर दिवाकर नावाचा राजा राज्य करीत असे. त्याचें एकदां शत्रूंशीं युद्ध झालें. तो विजय मिळवून धरणीपूरला परत येत असतां र...
झोप उडाली!
महादू नावाच्या घरगड्याला नाही म्हणता म्हणता एक मुलगा झाला. त्याने त्याचे नाव ठेवले सोमू आणि त्याला खूप लाडात वाढविले. सोमू मोठा होऊ लागला तसतसा बापाला...
खारीचे पट्टे
एका गावी विद्यानाथ नावाचा एक थोर विद्वान एक गुरुकुल चालवीत असे. त्या गुरुकुलाची ख्याती ऐकून दूरदूरच्या प्रांतातून विद्यार्थी विद्याभ्यासासाठी तेथे येत...
सचोटी व इमान
एका जमीनदाराकडे महादू नावाचा एक माळी आणि कृष्णा नावाचा घरकाम करणारा नोकर होता. दोघे जवळजवळ एकाच वेळी कामाला लागले. परंतु दोघांचे परस्परांशी थोडेदेखील ...
झाडाने दिलेला निवाडा
दीनानाथाने, त्याच्याकडे जी थोडी इस्टेट होती ती आपल्या मागे बायकोला आणि दोघां मुलांना सोडली आणि परलोकी प्रयाण केले. मोठा काशीनाथ अठ्ठावीस वर्षांचा होता...
कार्यकुशल
दृढनिश्चयी विक्रम पुन्हा त्या झाडाकडे गेला. झाडावरून प्रेत उतरवून ते आपल्या खांद्यावर लावून नेहमीप्रमाणे मौन धारण करून तो स्मशानाकडे निघाला. तेव्हा प्...
किन्नर राणी
गोष्ट खूप जुनी आहे. त्या काळात काश्मीरमध्ये एक गरीब फासेपारधी राहत असे. तो रोज सकाळी जंगलात जाऊन सुंदर-सुंदर पक्षी पकडून पिंजऱ्यात बंद करी आणि संध्याक...
मंत्री मिलन
गोष्ट जुन्या काळातील आहे. कोसल देशावर राजा चित्रध्वज राज्य करीत असे. त्याचा सुबुद्धि नावाचा एक मंत्री होता. आपला मंत्री दुराचारी आहे हे जाणायला राजाला...
हमी-पत्र
चन्द्र हा एक गरीब तरुण होता. मायारामकडे गुमास्त्याची एक जागा रिकामी असल्याचे कळल्यावरून तो नोकरीबाबत विचारायला त्याच्याकडे गेला. मायाराम चन्द्रला म्ह...
अदृश्य रूपातली मोलकरीण
सुंदरी ही श्रीमंत सुकुमारीची मैत्रीण होती. पण गरीब असूनही ती कधीच कुणापुढे हात पसरत नसे. मनात कोणताही भेदभाव न बाळगता दोघी मैत्रिणी एकमेकींकडे जात-येत...
शास्त्रीबुवांची सून
रायपूरमधे रामशास्त्री नावाचा एक संपन्न पुरोहित होता. त्याला कृष्णशास्त्री नावाचा एक विवाहयोग्य मुलगा होता. या मुलाने एक उत्तम बुद्धिमान मुलगा म्हणून ग...
शिष्य जगन्नाथ
सीतापूरच्या विश्वनाथांना तीन मुलगे. पैकी थोरला शेती करीत असे, अन् मधला व्यापार. पण तिसरा मुलगा जगन्नाथ याच्याबद्दल मात्र त्यांना काळजी लागून राहिली हो...
घरापेक्षा देऊळच बरं!
नारायणच्या आई-वडिलांनी त्याला फार लाडात वाढविले आणि तो वयात आल्यावर त्याचे लग्न करून दिले. त्याची बायको तो म्हणेल ते त्याच्या इच्छेप्रमाणे करी. त्यांन...
वसूल व्हायचे कर्ज
गणूशेट सावकारीचा धंदा करीत असे. त्याच्या एकुलत्या एका मुलाचे नाव होते हरिशेट. त्याला पंचविसावे वर्ष लागताच त्याच्यावर सावकारीचा धंदा टाकावा असा गणूशेट...
सुलक्षणी
कुंतलदेशाचा राजा रविवर्मा याच्या दरबारी खजिनदाराची जागा रिकामी होती. राजा योग्य व्यक्तीच्या शोधात होता, तेव्हा राणीने आपल्या लहान भावाची तारीफ करीत सा...
समयसूचकता
मद्रदेशाचा राजा प्रचंड याच्याजवळ खूप मोठे सैन्य व त्याचबरोबर पुष्कळ संपत्तीही होती. राजा प्रचंड आपल्या शेजारच्या राज्यांमध्ये सलोख्याचे संबंध जोडण्याक...
मुलाचा निर्णय
आफ्रिका देशाच्या एका जंगलाजवळ डोटुन नावाचा एक गरीब माणूस राहायचा. जंगलातली लाकडे तोडून तो आपला उदरनिर्वाह करायचा. त्याला तुंडी नावाचा एक मुलगा होता. त...
तीन चित्रकार
मलय राज्याचा केतुवर्मा याने आपला मुलगा जयवर्मा याचा विवाह करण्याचे ठरविले. मलय राज्याच्या सरहद्दीला कर्पूर राज्य होते. त्या देशाची राजकन्या पुष्पवल्ली...
हिंमत होईल का?
एका गावी नारायण व शिवराम नावाचे दोन शेतकरी राहत असत. एकदा शिवराम आठवड्याच्या बाजाराला निघाला, तेव्हा त्याला नारायणाने विचारले— "मित्रा, तू काय खरेदी क...
हरवलेली अंगठी
एका शबर राजाच्या पदरी इल्लू आणि मल्लू नावाचे दोन नोकर होते. दोघे विश्वासपात्र नोकर होते. परंतु राजाची मर्जी, का कोणास ठाऊक, इल्लूवर जास्त होती. एकदा र...
जानव्याचे वजन
एका गावी एक गरीब ब्राह्मण राहत असे. तो अशिक्षित होता. परंतु त्याला पैसे मिळवण्याचा मोह होता. एके दिवशी तो ब्राह्मण दुसऱ्या गावी गेला. तेथे एका चौथऱ्य...
पुण्यपुरुष
शिवला अचानकच पैशांची गरज पडली. ज्यांना ज्यांना तो ओळखत होता, त्या सर्वांकडे त्याने पैसे मागून पाहिले, पण कोणाकडूनच ते मिळाले नाहीत. शेवटी त्याने आपला ...
खरी संपत्ती
रामपूरमध्ये गंगाधर हा एक लहानसा व्यापारी होता. त्याची बायको बाळंतपणासाठी माहेरी गेलेली होती. बायको व नवजात बाळाला पाहून गंगाधर संध्याकाळी घराकडे येत अ...
सहावा चोर
उज्जैन राज्यातली ही एक जुनी गोष्ट आहे. राज्यभर चोरांचा सुळसुळाट वाढला होता. राजाच्या शिपायांनी चोरांना पकडण्याची शिकस्त केली, पण सर्व प्रयत्न अयशस्वी ...
धनासाठी धनाची मदत
एका राजाच्या महालासमोर एक बैरागी येऊन दररोज उभा राहत असे व म्हणत असे, "माझ्यात अपार बुद्धिमत्ता आहे. परंतु अशी कोणीही व्यक्ती भेटत नाही की जी तिचा उपय...
नुपूरांची छमछम
जयंत गंगबर जमीनदाराच्या कचेरीत काम करीत होता. तो फार हुशार व सुस्वभावी होता. म्हणून कचेरीत लागल्यानंतर थोड्याच दिवसांत त्याने चांगले नाव कमावले. प्रथम...
काजीची युक्ती
एका नवाबाच्या हाताखाली एक वजीर होता. त्याने एके दिवशी एका अत्यंत रूपवती गुलाम स्त्रीला विकत घेतले. ही गोष्ट नवाबास कळली व त्याच्या मनात तिला बघण्याची ...
मत्सराचे फळ
अमरेन्द्रपुरचा राजा विजयकांत याची राणी कांचनमाला तिच्याकडे अतिमौल्यवान असा एक रत्नजडित कंबरपट्टा होता. एके दिवशी रूपवती कांचनमाला हा पट्टा आपल्या नाजू...
मणिद्वीप
काही व्यापारी एका जहाजात बसून पूर्वेकडील बेटांच्या दिशेने निघाले. तेथे व्यापाऱ्यांच्या मालाची देवाणघेवाण करून ते श्वेत द्वीपात पोहोचले. तेव्हा त्यांच्...
खोट्यावर खोटं
माधवपूरच्या जमीनदारांकडे गोविंद नावाचा काम करणारा एक मुलगा होता. त्याचा बाप जमीनदाराकडे नोकरी करत असता गोविंदच्या लहानपणीच वारला. त्याला त्याच्या आईशि...
आजचा अर्जुन
"भीमा, काय दिसते तुला?" गुरुवर्य द्रोणाचार्यांनी विचारले. टिंग टिंग... भीमाचा फोन वाजला. "गुरुवर्य, एक मिनिट, फोनवर नोटिफिकेशन आले होते." द्रोणाचार्य...
गाढवावरचे ओझे
एका गावी भिकू नावाचा धोबी होता. त्याला मुलेबाळे पुष्कळ होती. कुटुंबाचा भार सहन करणे अशक्य झाल्यामुळे तो एके दिवशी घरातून पळून गेला. त्यानंतर भिकूचा ते...
भूदान
फूलपूर नावाच्या गावाबाहेरच्या भागाला एक मोठी पडीत जमीन होती. त्या जमिनीला शाप आहे असे गावकरी मानीत. कारण एका काळी त्या जमिनीत सोन्यासारखे पीक येत असे....
मायावी मांत्रिक
एका खेडेगावात दोघे भाऊ राहत असत. ते फार गरीब होते. मोठा भाऊ अण्णा खूप मेहनत करी, परंतु भोळा होता. धाकटा भाऊ लहानू हुशार होता. त्याला सर्व कामे करता ये...
मजेदार पंखा
एका राजाला पंख्यांचं भारी वेड होतं. त्यामुळे त्याने खूपसे तऱ्हेतऱ्हेचे पंखे आपल्यापाशी जमवून ठेवले होते. एके दिवशी दुपारच्या कडक उन्हाच्या वेळी राजा ...
महामूर्ख
हलकू एक गरीब लाकूडतोड्या होता. दुपारच्या वेळी नदीवर पाणी पिऊन तो परत फिरला, तेव्हा त्याला वाळूत काहीतरी चमकताना दिसले. ती वस्तू उचलून तो पाहू लागला. इ...
परधन
एका गावी एक गरीब ब्राह्मण राहत असे. तो दररोज चार घरी जाऊन पंचांग वाचून त्या दिवसाचे विशेष सांगे. त्याला त्याच्या यजमानांकडून जे मिळे, त्यावर त्याचा उद...
दानवीर भूमिनाथ
वसंतपूरमध्ये भूमिनाथ नावाचा एक श्रीमंत माणूस राहत असे. त्याच्या औदार्यामुळे लोक त्याला 'दानकर्ण' म्हणत असत. आपली दानशूरतेची ख्याती सार्थ ठरवण्यासाठी त...
परिपूर्ण मानवता
विक्रमपूरच्या राजाचा आकस्मिक देहान्त झाला, त्यामुळे राजकुमार लहान असतानाच त्याचा राज्याभिषेक करण्यात आला. लोकांशी संबंधित अनुभव आणि ज्ञान नसलेल्या या ...
घोरकचे औदार्य
त्रिरूप देशाची राजकुमारी चन्द्रमती ही अनुपम सुंदर होती. एकदा ती वैचित्र्ये व वैशिष्ट्ये पाहायला विरूप देशात गेली, जिथे युवराज वीरसेनने तिचे जंगी स्वाग...
एकाच माळेचे मणी
रामपूरचा राम काही जरुरी कामासाठी सीतापूरच्या सीतारामकडे जायला निघाला. वाटेत लक्ष्मणपूरला पोहोचता पोहोचताच दुपार झाली. त्याला खूप भूक लागली. समोर दिसणा...
राक्षसाचा विवाह
पूर्वी कोसल राज्याच्या राजधानीत भैरवशास्त्री नावाचा एक अतिशय वाक्पटु माणूस राहत असे. तो फारसा शिकलेला नव्हता, तरीही आपल्या चातुर्यपूर्ण बोलण्याने तो स...
अष्टावधान
अवधानी पांडित्यामध्ये आपल्या वडिलांपेक्षा दोन पावलं पुढेच होता. त्याच्या वडिलांनी खरे तर त्याचे नाव सदानंद ठेवले होते, पण अवधान विद्येमध्ये असाधारण प्...
नशीबवान
गोपालननगर एक लहानसा गाव आहे. खूप वर्षांपूर्वी तेथे रसीला नावाचा एक व्यापारी राहात होता. त्याला भाग्यवर्मा नावाचा एक मुलगा होता. त्याच्या जन्मानंतर रसी...
विसराळू
लक्ष्मणशेट सूर्योदयापूर्वीच स्नानासाठी निघाला. वाटेत त्याला त्याचा भाऊ वीरशेट भेटला. त्याने विचारले, "तुझ्या घरी लागोपाठ तीनदा चोरी झाल्याचं ऐकलं? खरं...
पुरस्कार दिला वृद्धाला! का?
कानरचे जमीनदार भूपतिराय यांनी आपल्या जन्म-दिवशी एका साहित्य-गोष्ठीचे आयोजन केले. परमशिवावर जो लागोपाठ शंभर कविता ऐकवील, त्याला 'सरस्वती-पुत्र' ही पदवी...
शेरास सव्वा शेर
एका राज्यात फार चोऱ्या होत होत्या, म्हणून त्या देशाच्या राजाने चोरी करणाऱ्याला फाशीची कडक शिक्षा द्यायला सुरुवात केली, तेव्हा चोरांची संख्या कमी होऊ ल...
खिकाळणारा अग्रहार
गौतमपूर गावात सोमू नावाचा एक शेतकरी राहत असे. त्याला लीमन नावाचा एक मुलगा होता. सोळा वर्षांचा लीमन आपल्या बापाला शेतकामात कसलीही मदत न करता नुसताच शेत...
जादूगारिणीची पाळीव कन्या
कोल्हापूरच्या जंगलात लाल मातीच्या टेकाडावर एका झोपडीत एक म्हातारी जादूगारीण राहात असे. तिची एक पाळलेली मुलगी होती, जिचे नाव कमला होते. कमला आता वयात आ...
सासू-सुना
सीतापूरमध्ये श्रीकंठ नावाचा एक प्रसिद्ध व्यापारी होता. त्याला एक मुलगा आणि एक मुलगी होती. मुलाचे नाव श्रीनाथ आणि मुलीचे नाव श्रीवल्ली होते. श्रीनाथ मो...
उत्तम इनाम
एक राजा आपल्या दिवाणखान्यात बसून काही कागदपत्रे पाहत होता. तेव्हा एका कवीने येऊन त्या राजाची स्तुती करून एक कविता म्हटली – "हे प्रतापी चक्रवर्ती! इंद्...
औषधोपचारात गडबडघाई
वैद्य छदाचारीकडे शरभाचारी नावाचा एक तरुण चिकित्साशास्त्र शिकायला आला होता. छदाचारी निरनिराळ्या रोगांबाबत, त्यांच्या लक्षणांबाबत व त्यावर करायच्या औषधो...
निसर्गाचा खेळ
या वर्षी फार जास्त पाऊस पडल्यामुळे चहूकडे पाणीच पाणी झाले होते. कुठल्यातरी नदीच्या पुरात आसपासची सर्व गावे पाण्याखाली गेली होती. नायडूची जमीन नदीकिनाऱ...
निंदा की स्तुती
एकदा एका राजाकडे शेजारच्या देशातून तिघी बहिणी आल्या. एक उत्तम गात असे, दुसरी छान वाजवीत असे तर तिसरी उत्तम नृत्य करीत असे. तिघांनी आपापली कला दाखविली....
धाकट्या भावाचा वांटा
धर्मपुरी येथे धर्मात्मा नावाचा एक राजा राज्य करीत असे. तो गोरगरिबांना आणि विद्वानांना अन्नवस्त्र देऊन होईल ती मदत करी. तो म्हणे, "माझी प्रजा म्हणजे मा...
सन्मित्र
एका श्रीमंत व्यापाऱ्याला एकुलता एक मुलगा होता. त्याच्या भोवती उडाणटप्पू खुशालचेंडू मुलांचा नेहमी घोळका असे. बापाने मुलाला पुष्कळ समजावून सांगितले की ब...
अकलेचा कांदा
एका गावी एक कमी समजूत असलेला मनुष्य होता. त्याला सर्व 'अकलेचा कांदा' म्हणून हाक मारीत. त्याला वाटे, आपल्याला थोडी अक्कल मिळेल का पहावे. एके दिवशी त्य...
धोक्याची आगाऊ सूचना
सुदीप त्या ऑफिसमधे नव्यानेच नोकरीला आला होता. नोकरीच्या पहिल्याच दिवशी, तेथे आधीपासून काम करणारा सुरेश त्याला एकान्तात म्हणाला - "हे बघ सुदीप, ही जागा...